Interview met Harmen Mesker

harmen mesker 2017 yijing i tjing symposiumHarmen, jij bent internationaal bekend Yijing-onderzoeker en –kenner. Kun jij jezelf kort introduceren?

Op mijn 16de ben ik diep geraakt door dat wonderlijke boek, de Yijing. Dat heeft me nooit meer losgelaten. Dat een boek – ontstaan ongeveer 800 vóór onze jaartelling in een totaal andere cultuur – voor mij zo’n zeggingskracht had en tegelijkertijd zo onbegrijpelijk was, heeft me ertoe gebracht me er intensief mee uiteen te zetten. Dat is tot op de dag van vandaag zo gebleven. Door de jaren heen bouwde ik kennis en inzichten op die ik graag met anderen deel. Mijn onderzoek richt zich vooral op de geschiedenis van en het taalgebruik in de Yijing.

De geschiedenis en het taalgebruik van de Yijing, waarom juist die aspecten? ‘Orakelen’ is toch veel spannender?

Uiteraard is het spannend om de Yijing te raadplegen, dat gebeurt nu en dat gebeurde 3000 jaar geleden ook al. Maar in die 3000 jaar is er veel ‘aan de Yijing blijven plakken’. Ik wil eigenlijk al die commentaren eraf schrapen om uit te komen bij de bron, de kale tekens, de karakters. Daarom ben ik toen de taal van de Yijing, de Chinese karakters, gaan bestuderen. Het diepgaand bestuderen en analyseren van die karakters in hun context blijft me altijd weer verrassen. Ik kan gerust drie weken bezig zijn met één zo’n karakter. Wat staat er precies in de oude teksten en wat betekende dat in die tijd? Door die studie werd me duidelijk dat de oorspronkelijke betekenis en het oorspronkelijke gebruik van de Yijing vaak afwijkt van de vertalingen waar wij nu mee werken. Ook de manier waarop wij nu met de Yijing omgaan is anders dan oorspronkelijk beoogd werd. Bijvoorbeeld, de Wilhelm-vertaling is Confucianistisch, gewoon omdat de leraar Chinees van Wilhelm een Confucianist was. Was die leraar een Daoist geweest, dan had die vertaling er vermoedelijk heel anders uitgezien. Ik probeer terug te gaan naar de Yijing in de tijd voordat het Confucianisme zo invloedrijk was. Wat blijft er dan over? Fascinerend vind ik dat. Want ondanks dat wij nu in mijn ogen ‘van de bron afwijkende’ vertalingen gebruiken, geeft de Yijing nog steeds adequate antwoorden aan mensen die de Yijing serieus bevragen.

Kun je al iets vertellen over wat je met ons gaat delen rondom ‘Familie en gemeenschap’?

Ja, natuurlijk. Om te beginnen wat is ‘familie’? Je vader, je moeder, je broers en zussen, ooms en tantes, akkoord. Maar in het oude China was dat maar een fractie van wat ‘familie’ werkelijk is. De grootouders en alle geslachten daarvoor behoren tot je familie. En die voorouderlijke banden gaan heel ver terug. Die werden goed gedocumenteerd. Wij zijn al heel blij als we onze voorouders tot in de 17de – 18de eeuw kunnen traceren, maar in China gaat dat vele malen verder. En die voorouders hadden grote waarde voor het leven van alledag, die stuurden actief mee.

Hoe bedoel je dat?

Voor een Chinees, en zeker ten tijde van de vroege Yijing zo’n 800 jaar voor onze jaartelling, hoorden de voorouders helemaal bij de familie. Sterker nog, de voorouders beïnvloedden het leven op zeer diepgaande en ook praktische wijze. Een voorbeeld. Je vrouw heeft kiespijn. Als je eenmaal wist welke voorouder verantwoordelijk was voor die kiespijn kon je aan die voorouder gaan offeren, net zo lang tot die voorouder tevreden was gesteld. Daarna verdween die kiespijn. Eigenlijk kon je niets doen zonder de goedkeuring van de voorouders. Wilde je ten strijde trekken, dan raadpleegde je de voorouders. Je offerde om ze gunstig te stemmen zodat ze toestemming en ondersteuning voor de strijd zouden geven. Zo’n offer ging echt wel over iets hoor, je praat dan bijvoorbeeld over 300 koeien tegelijk! En als het offer niet meteen aanvaard werd, gingen er nog eens 300 koeien en zo nodig nog eens. Kortom, die voorouders werden serieus genomen. Het feit dat zo’n groot offer aanvaard werd door de voorouders gaf de manschappen natuurlijk een enorme oppepper. Vol vertrouwen ten strijde! Je zou kunnen zeggen dat in de hele Yijing de voorouders een belangrijke rol spelen. Dat wil ik in mijn inleiding uitwerken.

Bedoel je dat jouw verhaal eigenlijk de bedding is waarop Herma haar hedendaagse werkwijze kan enten?

Eigenlijk wel ja. Dat is de bedoeling. Het is belangrijk dat rijke verleden van de Yijing te kennen en erop voort te bouwen. Wij anno 2017 zijn erg gericht op de toekomst, dat is een westerse blik. Wij zijn de wijsheid van onze voorouders kwijtgeraakt. De Chinezen keken vaker achterom, naar hun voorouders, een heel andere levensoriëntatie.

Ga je naast die inleiding ook nog een workshop verzorgen?

Jazeker. Ik zou de deelnemers heel graag willen leren hoe ze zelf hun eigen familiehexagram kunnen bouwen. Hoe kom je via de trigrammen tot een hexagram dat een actueel of overkoepelend thema van je familie uitdrukt? Als iedereen dan zo’n hexagram heeft gemaakt kunnen we er daarna een aantal plenair bespreken. Dat lijkt me heel boeiend.

Harmen, dank voor dit kijkje in de keuken, succes met de voorbereiding, tot 4 november.

Stichting Yijing Studies